Normaal plaats ik mijn werkartikelen niet door op mijn weblog, maar omdat ik al drie keer op mijn weblog over synesthesie schreef (1, 2, 3), is dit een mooi vervolg. Dit artikeltje verscheen in APPeL, een tijdschrift voor alumni van de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen van de KULeuven.

Een dag uit het leven van een synestheet

Maartje Luif

Er gingen jaren voorbij zonder dat ik wist dat ik synestheet was. Voor mij was de lucht blauw, een tomaat rood en de vrijdag lichtgroen. Dus toen ik dat over die vrijdag een keer hardop zei, en de verbaasde blikken zag, wist ik pas dat niet iedereen tijdseenheden, letters, cijfers en muziek in kleur ziet en dat niet iedereen geluiden ook voelt als aanraking.

Daarna duurde het nog heel lang voor ik wist dat er een woord voor was: synesthesie. Door testjes te doen en veel te lezen kwam ik erachter dat ik zeker vijftien van de veertig zintuigcombinaties ervaar en dat die eigenschap tot voor kort onder de categorie afwijkingen viel. Ik ben blij dat de heren neurologen zich na veel onderzoek achter de synestheten hebben geschaard: ze beschouwen het niet langer als een pathologisch gegeven.

Voor niet-synestheten is het nauwelijks voor te stellen wat een synestheet ervaart, daarom besloot ik een dag lang op te schrijven welke synesthetische ervaringen mij bezighielden in het dagelijks leven. Het was een lastig klusje, voor de niet-synestheten vergelijkbaar met je een dag lang bewust zijn van verschijningsvormen van evidente zaken zoals de vorm van een auto of de kleur van gras.

9:10 uur
Ik ben zelfstandig journalist en docent journalistiek, dus ’s ochtends check ik doorgaans eerst mijn agenda. Door mijn synesthesie heb ik jarenlang nauwelijks agenda’s nodig gehad. Als je tijdstippen, dagen, maanden, jaren en seizoenen in kleur en diepte ziet, heb je immers veel meer ezelsbruggen dan alleen het gegeven: dinsdag 27 janauri om 18:00 uur. Ik onthoud dat ik op het oranje punt (dinsdag), vlak voor me in de ruimte (de rest van de week ligt verder in de ruimte) om het blauwzwarte tijdstip (18:00 uur) een afspraak heb.

9:45 uur
Bij het schrijven van mijn stukjes werk ik niet met de spellingchecker, omdat de kleuren die Word gebruikt om woorden te onderstrepen, interfereren met mijn fotismen (de kleuren waarin ik de woorden en letters projecteer). Bovendien heb ik bij veel woorden de mogelijkheid om een woord niet alleen op correct lettergebruik te checken, maar ook op de correcte kleurcombinatie. Het woord ‘woord’ is grotendeels blauw, doordat de w aan het begin blauw is. Als er soord staat, wordt het een veel witgeler woord. Dat zou me opvallen.

11:00 uur
Ik krijg een telefoonnummer van een geïnterviewde door, maar mijn pen stopt er halverwege mee. Het getal eindigt met 6679. Ik onthoud geel, geel, witgeel, oranje. Mijn lief, die ook thuis werkt, zet muziek aan. Ik vraag hem om het af te zetten, want de scherpe tactiele ervaring die de drummer bij mij teweeg brengt leidt me te veel af.

13:30 uur
Bij het bijhouden van mijn boekhouding stuit ik op de vraag hoeveel zes maal vier is. Hierbij is synesthesie een voordeel, want de tafels van vermenigvuldiging zijn niet alleen sommen en opdreunrijtjes, maar ook kleurkaarten die ik als beelddenker kan aflopen. Maar het is in dit geval ook een nadeel, want zowel het antwoord als de opgave is geelgroen (6 = geel, 4 is groen en 2 = geel) waardoor ik bij het geven van het antwoord op deze uiterst simpele som even twijfel tussen de combinatie 2 en 4 en de combinatie 4 en 6.

17:00 uur
Ik zing een nummer in voor mijn bandje. Het nummer is moeilijk, maar ik weet wel precies op welke noot ik moet inzetten. Niet omdat ik weet hoe de noot heet, maar omdat ik weet dat ik op het bruine punt van de octaaf die op gezichtshoogte zweeft, moet beginnen.

21:00 uur
Wat mijn lief zoal met mij doet, wil niemand weten. Maar het effect is een orgasme dat een felgele diagonaal door de kamer trekt. Ik stel vast: het was een kleurrijke dag vandaag.

[In een kader bij het stukje:]
Wat we wél weten
over synesthesie
Synesthesie is een neurologisch fenomeen waarbij zintuigen op onvrijwillige wijze samenwerken. En daarmee hebben we gelijk de enige stelling gehad waarover geen controverse heerst. Alle andere theorieën zijn tegenwoordig óf onderwerp van debat, óf niet bewezen.
De meest voorkomende vormen van synesthesie zijn het zogenaamde kleurhoren en cijfers, letters, woorden en tijdseenheden in kleur en ruimte projecteren. Verder lijkt vast te staan dat veel meer vrouwen dan mannen synestheet zijn en dat erfelijkheid een rol speelt.
Er wordt relatief weinig kwalitatief onderzoek naar synesthesie gedaan. Dat heeft meerdere oorzaken, maar de belangrijkste is dat het moeilijk is om onderzoek te doen met grote groepen synestheten, omdat maar weinig mensen zich bewust zijn van hun synesthesie. Bovendien zijn er ook maar weinig synsestheten, want hoewel er getallen rondzoemen die variëren van 1 op 200 tot 1 op 23, is het onwaarschijnlijk dat meer dan 5 procent van de mensen synestheet is.